Samenvatting
Een reflectieverslag is een tekst in de ik-vorm waarin je terugblikt op een concrete ervaring, uitzoekt waarom die zo liep en beschrijft wat je de volgende keer anders doet. Voorbeeld: een student in de lerarenopleiding beschrijft een les waarin het groepswerk vastliep, verklaart wat ze toen dacht en deed, en kiest een aanpak voor haar volgende les.
In een reflectieverslag kijk je terug op een concrete ervaring, zoek je uit waarom het liep zoals het liep en zeg je wat je de volgende keer anders doet. Je schrijft in de ik-vorm, over je eigen handelen, gedachten en gevoelens. De opbouw is meestal: de situatie, je eigen rol en handelen, wat het opleverde, een verklaring met een begrip of model uit je opleiding, en een concreet voornemen. Veel opleidingen vragen een reflectiemethode zoals STARR of de cyclus van Korthagen. Hieronder lees je hoe je dat aanpakt en waar een docent op let.
Upload je pdf voor een gratis previewBinnen enkele minuten een eerste opmerking bij een deel van je eigen tekst. Volledige evaluatie vanaf 3,99 euro.
Fictief voorbeeld · annotatie bij een reflectieverslag
Fictief fragment uit een reflectieverslag (stage verpleegkunde)
Tijdens mijn stage op de afdeling geriatrie hielp ik een patiënte bij het middagmaal. Ze weigerde elke hap. Ik voelde me machteloos en ben na tien minuten gestopt. Achteraf denk ik dat ik meer geduld had moeten hebben. Volgende keer ga ik geduldiger zijn.
Je beschrijft wat je deed en voelde, niet waarom de patiënte weigerde of wat je op dat moment dacht. Welke verklaringen heb je overwogen, en welk begrip uit je opleiding helpt je die te toetsen?
‘Geduldiger zijn’ is een houding. Controleer of je voornemen een handeling noemt die je bij de volgende maaltijd kunt stellen, en hoe je merkt of ze werkt.
Heb je overwogen of dit moment iets zegt over hoe je omgaat met weigering in het algemeen, of blijft de reflectie bij dit ene incident?
Een observatie en een vraag bij de passage, zonder vervangende tekst. Je bepaalt zelf wat je herwerkt.
Een reflectieverslag heeft drie lagen, en de derde maakt het een reflectie. Beschrijven is vertellen wat er gebeurde. Evalueren is zeggen of het goed of slecht liep. Reflecteren is uitzoeken waarom het zo liep, wat dat zegt over je manier van werken en wat je daarmee doet.
Neem een presentatie in een groepswerk. ‘We gaven op dinsdag onze presentatie’ is beschrijving. ‘Het ging minder goed dan gehoopt’ is evaluatie. Reflectie begint bij de vraag waarom. Wat deed je op het moment dat het misliep, wat dacht je toen, en wat verklaart dat? Pas als je daarop een antwoord hebt, volgt er een voornemen dat je kunt uitvoeren.
Vraagt je opdracht een vaste opbouw of een methode, volg dan die. Anders werkt deze volgorde voor de meeste reflectieverslagen.
| Onderdeel | Vraag die je beantwoordt | Valkuil |
|---|---|---|
| Inleiding | Over welke ervaring of periode gaat dit, en waarom koos ik ze? | Een algemene inleiding over het belang van reflectie |
| Situatie | Wat gebeurde er, waar, wanneer en met wie? | Zo algemeen dat er niets uit te leren valt |
| Eigen handelen | Wat deed, dacht en voelde ik, en wat wilde ik bereiken? | Alleen beschrijven wat anderen deden |
| Resultaat | Wat leverde mijn handelen op, ook bij anderen? | Het resultaat overslaan of mooier maken |
| Analyse | Waarom liep het zo? Welk begrip of model uit mijn opleiding helpt dat te begrijpen? | Een model uitleggen zonder het op je situatie toe te passen |
| Inzicht | Wat zegt dit over mijn manier van werken? | Een inzicht dat over iedereen gaat |
| Voornemen | Wat doe ik de volgende keer concreet anders, en hoe merk ik dat het werkt? | Een goede bedoeling zonder handeling |
Een reflectiemethode is een reeks vragen die je door de lagen hierboven leidt. De drie die je in het Vlaamse hoger onderwijs het vaakst tegenkomt, lijken op elkaar en leggen elk een ander accent.
| Methode | Stappen | Sterk voor | Let op |
|---|---|---|---|
| STARR | Situatie, Taak, Actie, Resultaat, Reflectie (STARRT voegt Transfer toe) | Eén afgebakende situatie helder vertellen | De R van Reflectie krijgt vaak te weinig ruimte; zie reflectieverslag met STARR |
| Korthagen (spiegelmodel, vijf fasen) | Handelen, terugblikken, bewustwording van wezenlijke aspecten, alternatieven bedenken en kiezen, uitproberen | Groei over meerdere ervaringen, vaak in de lerarenopleiding | Fase 3 vraagt een echt inzicht in wat er speelde, niet een herhaling van fase 2 |
| Gibbs (reflectiecyclus) | Beschrijving, gevoelens, evaluatie, analyse, besluit, actieplan | Situaties waarin gevoelens een grote rol spelen, vaak in de zorg | Evaluatie en analyse lopen snel door elkaar |
Een kort reflectieverslag volgt dezelfde opbouw, met één situatie. De tabel toont per onderdeel wat de alinea doet en welke vraag je jezelf stelt, bij een verzonnen situatie uit een stage in de lerarenopleiding (lager onderwijs): een groepswerk dat zo luid werd dat de les stil kwam te liggen. De tekst zelf schrijf je over je eigen ervaring.
| Onderdeel | Wat de alinea doet | Vraag bij de fictieve situatie |
|---|---|---|
| Situatie | Eén concreet moment: waar, wanneer, wie, wat er gebeurde | Welke les was het, en op welk moment liep het groepswerk vast? |
| Eigen handelen | Wat je deed, dacht en voelde, in de volgorde waarin het gebeurde | Hoe had je de opdracht uitgelegd, en wat deed je toen het rumoer begon? |
| Resultaat | Wat er daarna gebeurde, ook bij de anderen | Wat merkte je mentor op, en wat lukte er wel of niet bij de groepjes? |
| Analyse | Waarom het zo liep, met een begrip of model waar dat iets toevoegt | Wat wisten de leerlingen op dat moment, en hoe las jij hun gedrag? |
| Voornemen | Wat je de volgende keer anders doet, en hoe je nagaat of het lukt | Wat doe je bij het volgende groepswerk vóór de start, en wie kan meekijken? |
In de tweede fase van Korthagen stel je acht vragen: wat wilde ik, wat deed ik, wat dacht ik, wat voelde ik, en dezelfde vier vragen over de ander. Ook als je opleiding een andere methode gebruikt, zijn die vragen een goede toets. Een reflectie die alleen ‘wat deed ik’ beantwoordt, blijft aan de oppervlakte. Wie ook beschrijft wat die wilde en dacht, ontdekt vaak dat het probleem in een verwachting zat.
Ga daarna een stap verder. Zie je hetzelfde patroon in andere situaties? Een patroon dat terugkomt, zegt meer over je manier van werken dan één incident.
Wie je reflectieverslag leest, hangt af van waar en waarvoor je het schrijft. Aan een hogeschool is dat meestal je lector of je stagebegeleider van de hogeschool, soms met de inbreng van je mentor op de stageplaats. Aan de universiteit is het vaak de docent of assistent van het opleidingsonderdeel, en als de reflectie bij je masterproef hoort, je promotor. Wie beoordeelt en op welke criteria, lees je in de ECTS-fiche of in de opdracht.
Die lezer was zelden bij de situatie en zoekt in je tekst de stap van wat er gebeurde naar wat je eruit leerde. Het loopt vaak mis waar het verslag bij het verhaal blijft: een lange beschrijving, één zin over wat je leerde en een voornemen dat over iedereen kan gaan. Een stagebegeleider kijkt daarnaast of je reflectie aansluit bij de leerdoelen of competenties van je stage, en of je reflecties na elkaar groei tonen. Bundel je ze met bewijsstukken, dan lees je meer bij stageportfolio.
Bij elk reflectieverslag stelt die lezer zich ongeveer deze vragen:
Deze fragmenten zijn verzonnen. Bij elk staat wat er misloopt en wat je zelf in je tekst kunt nagaan.
Lerarenopleiding. Je reflecteert vaak op een les. Vertrek van je lesdoel en je lesvoorbereiding, en bespreek wat de leerlingen deden. Een les die anders liep dan gepland, is ideaal materiaal: wat zag je in de klas, wat deed je ter plekke, en wat pas je in je volgende voorbereiding aan? De cyclus van Korthagen komt uit de lerarenopleiding en wordt daar veel gebruikt.
Verpleegkunde, vroedkunde en andere zorgopleidingen. Je reflecteert op contact met patiënten en op je beroepshouding. Gevoelens spelen een grote rol, en Gibbs geeft ze een eigen stap. Beschrijf ook wat je deed, want een reflectie die bij het gevoel blijft, toont nog niet hoe je handelt. Let op herkenbare patiëntgegevens.
Sociaal werk en orthopedagogie. Je eigen referentiekader staat centraal: welke waarden, verwachtingen of ervaringen bepaalden hoe je een cliënt zag? Houd observatie en interpretatie uit elkaar. ‘De cliënt was niet gemotiveerd’ is een oordeel; wat zei of deed de cliënt?
Bedrijfsmanagement, communicatie en groepswerk. Reflectie gaat hier vaak over samenwerking en je rol in een team. Vermijd een verslag over wie wat deed. Bespreek één beslismoment of conflict en je eigen aandeel daarin.
Ingenieurs- en IT-opleidingen. Een projectreflectie gaat over technische keuzes en over het proces. Waarom koos je deze aanpak, wat liep anders dan gepland, en wat doe je in een volgend project eerder of anders? Een technisch probleem dat je laat ontdekte, is goed reflectiemateriaal.
Kunstopleidingen. Je reflecteert op je artistieke proces: keuzes in materiaal, vorm of uitvoering, en de feedback van docenten en publiek. Leg uit waarom je iets aanpaste en wat dat met het werk deed.
In veel professionele bachelors schrijf je na elke stage of elk project een reflectie, en je docent leest ze soms naast elkaar. Wie telkens dezelfde les trekt, zoals ‘ik moet assertiever worden’, toont geen groei. Verwijs gerust naar een vorige reflectie en zeg wat er sindsdien veranderde, of waarom het nog niet lukte.
Gaat je reflectie over een stage als geheel, met je stageplaats, je leerdoelen en je mentor, dan schrijf je eerder een stageverslag. Bundel je reflecties met bewijsstukken, dan wordt het een portfolio.
Een tekst waarin je terugkijkt op een eigen ervaring, verklaart waarom die zo liep en zegt wat je voortaan anders doet. Het verschil met een gewoon verslag zit in die verklaring en dat voornemen. Je schrijft in de ik-vorm.
Kies een concrete ervaring, beschrijf je eigen handelen, gedachten en gevoelens, verklaar wat er gebeurde met een begrip of model uit je opleiding en sluit af met een voornemen dat je kunt uitvoeren. De opbouw staat hierboven in een tabel.
De methode die je opdracht vraagt. Is er geen, dan is STARR handig voor één situatie, Korthagen voor groei over meerdere ervaringen en Gibbs als gevoelens een grote rol spelen. De vergelijking staat hierboven.
Volg de vijf fasen: beschrijf wat je deed, blik terug met de vragen wat wilde, deed, dacht en voelde ik (en de ander), benoem wat wezenlijk was, bedenk alternatieven en kies er een, en beschrijf hoe je die uitprobeert. Die laatste fase is het begin van een nieuwe cyclus.
Een stageverslag beschrijft je hele stage: stageplaats, taken, situaties, leerdoelen en de feedback van je mentor. Een reflectieverslag gaat dieper in op één of enkele ervaringen, die ook buiten een stage kunnen liggen. In een stageverslag zit meestal een reflectie.
Je loopt per situatie de vijf letters af: Situatie, Taak, Actie, Resultaat en Reflectie. De uitwerking per letter en de fouten die het vaakst terugkomen, lees je bij reflectieverslag met STARR.
Eén situatie, uitgewerkt in vijf korte onderdelen: situatie, eigen handelen, resultaat, analyse en voornemen. Hierboven staat per onderdeel wat de alinea doet, met vragen bij een verzonnen situatie uit een stage in de lerarenopleiding. Je eigen reflectie vertrekt van wat jij meemaakte.
Zo heet vaak een reflectieverslag over je eigen ontwikkeling, los van één stage of project: wat je sterke punten en werkpunten zijn en hoe je daaraan werkt. De opbouw blijft dezelfde. Elk punt steunt op een concreet moment, met een verklaring en een voornemen.
Vertrek van momenten waarop je iets deed. ‘Ik ben perfectionistisch’ is een eigenschap en zegt weinig; een avond waarop je een taak drie keer herbegon, zegt meer. Vraag bij elk moment wat je wilde, deed, dacht en voelde, en wat je daaruit meeneemt.
Sommige opleidingen vragen bij de bachelorproef of masterproef een reflectie op het proces of op je ontwikkeling, andere niet. Of ze verplicht is en of ze meetelt, staat in de ECTS-fiche of de richtlijnen van je opleiding. Vraag het bij twijfel aan je promotor.
Esmond beoordeelt je reflectieverslag. Het toont waar je reflectie zwak staat, bijvoorbeeld een inzicht dat niet uit je situatie volgt of een voornemen dat te vaag is om uit te voeren, en geeft je vragen om zelf verder te werken. De ik-vorm en je persoonlijke toon zijn voor Esmond geen fout. Het geeft geen cijfer. Gratis voorproef, daarna vanaf €3,99, meestal binnen enkele minuten.
Laatst herzien op
Laat je tekst evalueren voor je indient