De absolute fout Δx is de onzekerheid op een meetwaarde, in dezelfde eenheid als die waarde: x = (5,20 ± 0,05) cm. De relatieve fout is die onzekerheid gedeeld door de meetwaarde, Δx / x, zonder eenheid en vaak in procent: 0,05 / 5,20 ≈ 1 %. De absolute fout zegt hoe groot het interval rond je waarde is, de relatieve fout hoe groot dat interval is in verhouding tot de waarde zelf. Hieronder hoe je de absolute fout bepaalt uit één of uit meer metingen, hoe je fouten doorrekent naar een resultaat (foutenpropagatie) en een uitgewerkt voorbeeld.
Bijgewerkt voor academiejaar 2026-2027, nagekeken op .
In handboeken en practicumhandleidingen heeft ‘absolute fout’ twee betekenissen. Meestal is het de onzekerheid Δx op je meting, zoals hierboven. Soms is het het verschil tussen je meetwaarde en een referentiewaarde, |x − x_ref|. Dat tweede is eigenlijk een afwijking, en gedeeld door de referentiewaarde geeft het de procentuele afwijking. Beide hebben een plaats in een laboverslag: de onzekerheid in je resultaten, de afwijking en de vergelijking met die onzekerheid in je discussie. Zeg in je verslag welke van de twee je bedoelt.
Fictief voorbeeld van een opmerkingJe besluit stelt dat de maatregel werkt, maar je interviews tonen vooral hoe medewerkers ze ervaren. Kan je je besluit afbakenen tot wat je gegevens laten zien?
Upload je pdf en de gratis preview toont je een eerste opmerking bij een deel van je tekst, zonder account. Betalen doe je pas als je de volledige evaluatie wilt.
Kies je pdfof sleep hem hierheenBereken je een resultaat uit meerdere meetwaarden, dan bepaal je de onzekerheid op dat resultaat uit de onzekerheden op elke meetwaarde. Er bestaan twee gangbare methoden. De lineaire methode telt de fouten gewoon op en geeft de maximale fout; ze wordt vaak in het secundair en in eerste practica gebruikt. De kwadratische methode neemt de vierkantswortel uit de som van de kwadraten; ze geldt voor onafhankelijke, toevallige fouten en geeft een kleinere, realistischere onzekerheid. Je practicumhandleiding zegt welke je gebruikt.
| Bewerking | Lineair (maximale fout) | Kwadratisch (onafhankelijke fouten) |
|---|---|---|
| Som of verschil: a + b, a − b | Tel de absolute fouten op: Δa + Δb | √(Δa² + Δb²) |
| Product of quotiënt: a · b, a / b | Tel de relatieve fouten op: Δa/a + Δb/b | √((Δa/a)² + (Δb/b)²) als relatieve fout |
| Macht: aⁿ | Relatieve fout × |n|: |n| · Δa/a | Dezelfde regel |
| Vermenigvuldigen met een exacte constante: k · a | Absolute fout × |k| | Dezelfde regel |
Een fictieve meting: een karretje legt s = (2,000 ± 0,005) m af in t = (0,46 ± 0,02) s. De snelheid is v = s / t = 4,348 m/s.
De relatieve fouten zijn 0,005 / 2,000 = 0,25 % op de afstand en 0,02 / 0,46 ≈ 4,3 % op de tijd. Lineair tel je ze op: ongeveer 4,6 %, dus Δv ≈ 0,20 m/s. Kwadratisch: √(0,25² + 4,35²) ≈ 4,4 %, dus Δv ≈ 0,19 m/s. Afgerond op één beduidend cijfer geven beide 0,2 m/s, en je noteert v = (4,3 ± 0,2) m/s. Houdt je practicum twee cijfers aan als het eerste een 1 is, dan geeft de kwadratische methode (4,35 ± 0,19) m/s.
Het voorbeeld toont ook wat je discussie kan zeggen: de onzekerheid op de tijd bepaalt bijna alles. Een nauwkeuriger afstand helpt weinig; een betere tijdmeting, zoals een lichtpoort in plaats van een handchronometer, helpt veel.
De procentuele afwijking, |x − x_ref| / x_ref × 100 %, zegt hoe ver je van de verwachte waarde zit. De relatieve fout zegt hoe ver je ervan mag zitten. Leg ze naast elkaar in je discussie. Is de afwijking kleiner dan of vergelijkbaar met je onzekerheid, dan is je meting in overeenstemming met de verwachting. Is ze veel groter, dan is er een systematische fout, een aanname die niet opgaat of een onderschatte onzekerheid, en die zoek je.
De fragmenten zijn verzonnen.
Deel de absolute fout door de meetwaarde: Δx / x. Vermenigvuldig met honderd voor een percentage. Gebruik de absolute waarde van x, zodat de relatieve fout positief blijft.
Nee. De relatieve fout is een verhouding tussen twee grootheden met dezelfde eenheid, dus de eenheid valt weg. Je noteert ze als een getal of een percentage.
Het doorrekenen van de onzekerheden op je meetwaarden naar de onzekerheid op een resultaat dat je eruit berekent. Bij een som tel je absolute fouten, bij een product of quotiënt relatieve fouten, lineair of kwadratisch.
De tolerantie die op de buret staat, plus de afleesonzekerheid. Omdat je een getitreerd volume berekent als eindstand min beginstand, lees je twee keer af en telt die afleesonzekerheid twee keer mee (lineair) of √2 keer (kwadratisch). Zeg welke methode je gebruikt.
Bij herhaalde metingen: het gemiddelde met GEMIDDELDE, de standaardafwijking met STDEV.S en de standaardfout door die standaardafwijking te delen door WORTEL(AANTAL(...)). Zet in je verslag welke formule je gebruikte.
Esmond rekent je foutenpropagatie niet na. Het leest wel hoe je in de tekst over je metingen redeneert en signaleert waar je discussie meer beweert dan je resultaten dragen of waar je besluit geen onzekerheid noemt. Bij elk punt een vraag om zelf verder te werken. Gratis voorproef, vanaf €3,99, binnen enkele minuten.
Laat je tekst evalueren voor je indient
Je krijgt eerst een gratis preview. Betalen doe je pas als je verder wilt.