Samenvatting
Kwalitatieve inhoudsanalyse ordent tekst in categorieën volgens regels die je vooraf vastlegt en na een proefronde bijstuurt, zodat een andere onderzoeker je analyse kan nadoen. Ze past bij een vraag die je met categorieën kan beantwoorden, inductief of vanuit een theorie.
In het kort
In het methodehoofdstuk staat ‘De interviews werden geanalyseerd aan de hand van een thematische inhoudsanalyse.’ Een jurylid kan vragen welke van de twee methodes je bedoelt, want ze vragen een andere verantwoording. Deze pagina zet de varianten naast elkaar en zegt wat een lezer bij elke keuze verwacht.
Upload je pdf voor een gratis previewBinnen enkele minuten een eerste opmerking bij een deel van je eigen tekst. Volledige evaluatie vanaf 3,99 euro.
Voorbeeld · methode tegenover rapportering
Fictief fragment uit de methode van een masterproef criminologie (inhoudsanalyse van krantenartikels)
De 240 artikels werden inductief gecodeerd met een kwalitatieve inhoudsanalyse. De categorieën werden afgeleid uit de framingtheorie. Twee codeurs bereikten een hoge overeenstemming. De resultaten tonen hoe het publiek jeugddelinquentie percipieert.
Categorieën die je uit een theorie afleidt, wijzen op een deductieve aanpak. Controleer of ‘inductief’ hier het juiste woord is, of dat je beide combineerde.
‘Een hoge overeenstemming’ zonder maat, zonder deel van het materiaal en zonder wat je met verschillen deed, laat een lezer weinig na te gaan. Heb je overwogen dat te beschrijven?
Krantenartikels tonen hoe kranten berichten. Hoe het publiek dat waarneemt, vraagt ander materiaal. Kijk of je besluit bij je materiaal past.
Fictief fragment. Elke opmerking wijst een plek in de tekst aan.
De verwarring begint bij de naam. Mayring (2014) merkt op dat ‘thema-analyse’ in de literatuur over inhoudsanalyse op verschillende plaatsen voorkomt, in een deductieve en een inductieve vorm. ‘Thematische analyse’ in de zin van Braun en Clarke (2006) is een eigen methode met een eigen kwaliteitslogica. Wie ‘thematische inhoudsanalyse’ schrijft, zegt dus best welke traditie en welke auteur hij volgt.
| Methode | Kies je als | Wat ze oplevert | Wat ze niet kan |
|---|---|---|---|
| Kwalitatieve inhoudsanalyse, inductieve categorievorming (Mayring) | Je wil categorieën uit het materiaal afleiden voor één afgebakende vraag, met een selectiecriterium en een abstractieniveau dat je vooraf bepaalt. | Een categoriesysteem met definities, naar wens met frequenties per categorie. | Diep ingaan op wat tussen de regels staat, als je de analyse-eenheden smal kiest. Mayring noemt dat bezwaar zelf en raadt dan ruimere eenheden aan. |
| Kwalitatieve inhoudsanalyse, deductieve categorietoepassing (Mayring), of gerichte inhoudsanalyse (Hsieh en Shannon) | Je vertrekt van een theorie, een kader of eerder onderzoek en wil nagaan hoe je materiaal zich daartoe verhoudt. | Een codeerleidraad met definities, ankervoorbeelden en codeerregels, en een toetsbare overeenstemming tussen codeurs. | Iets vinden wat buiten je kader valt, tenzij je daar uitdrukkelijk ruimte voor maakt. |
| Summatieve inhoudsanalyse (Hsieh en Shannon) | Je wil weten hoe vaak bepaalde woorden of inhouden voorkomen en die tellingen daarna in hun context lezen. | Tellingen plus een interpretatie van het gebruik. | Betekenissen vatten die niet in vaste woorden zitten. |
| Reflexieve thematische analyse (Braun en Clarke) | Je wil patronen van betekenis interpreteren en je eigen positie maakt deel uit van de analyse. | Thema's die elk een stelling over je data bevatten, onderbouwd met fragmenten. | Een overeenstemmingsmaat als bewijs van kwaliteit. Die past volgens de auteurs niet bij hun methode. |
| Grounded theory | Je wil een verklarende theorie over een proces ontwikkelen en kan dataverzameling en analyse afwisselen. | Een theorie die in je data gegrond is, met categorieën en hun onderlinge verbanden. | Volledig tot haar recht komen met data die al verzameld waren voor je begon te analyseren: theoretische steekproeftrekking vraagt dat je onderweg nieuwe data kan kiezen. |
Of je methode past bij je vraag en je resultaten volstaan voor wat je beweert, leest Esmond bij je thesis laten nalezen.
Mayring geeft een criterium om het onderscheid te maken. Liggen de thema's vast voor je begint, bijvoorbeeld de onderwerpen van je interviewleidraad, dan is de eerste stap deductief: je codeert met een vooraf opgestelde lijst. Pas binnen die thema's kan je het materiaal inductief samenvatten. Een analyse die de topiclijst als categorieën gebruikt en zichzelf inductief noemt, beschrijft haar eigen werkwijze dus onvolledig.
Een gemengde aanpak is verdedigbaar en komt vaak voor: hoofdcategorieën uit de theorie, subcategorieën uit het materiaal. Zeg dan welke categorieën waar vandaan komen. Hoe je zo'n schema concreet opbouwt, staat op de pagina codeerschema maken.
Dit moet in je methode staan, zodat een lezer je analyse kan volgen:
Fictief voorbeeld. Een masterproef criminologie vraagt: ‘Hoe berichten vier Vlaamse kranten tussen 2020 en 2025 over jeugddelinquentie?’ Het materiaal is een steekproef van krantenartikels, gestratificeerd per krant en per jaar. De student werkt deductief: hoofdcategorieën uit een framingtheorie, met een codeerleidraad die eerst op twintig artikels getest wordt. Binnen elke hoofdcategorie ontstaan subcategorieën inductief.
Een tweede student codeert een deel van de artikels onafhankelijk. De masterproef rapporteert de overeenstemming en hoe verschillen besproken en opgelost werden. Frequenties per krant en per jaar zijn verdedigbaar, want de vraag gaat over berichtgeving.
Wat de studie laat besluiten: welke frames deze kranten in deze periode gebruikten en hoe vaak. Wat niet: hoe lezers die berichtgeving opvatten, of dat de berichtgeving de beeldvorming veranderde.
Fictief voorbeeld. Een bachelorproef ergotherapie analyseert de open antwoorden op de vraag ‘Wat had u na de revalidatie thuis nog nodig?’ uit een tevredenheidsbevraging van een revalidatiecentrum: 180 korte antwoorden. De student kiest inductieve categorievorming. Het selectiecriterium: elke vermelding van een concrete nood thuis. Het abstractieniveau: soorten noden, los van het hulpmiddel of de persoon.
Na een vierde van de antwoorden herziet de student het categoriesysteem: twee categorieën overlappen en worden samengevoegd, daarna wordt alles opnieuw gecodeerd. Per categorie staan een definitie en twee ankervoorbeelden in de bijlage.
Wat de studie laat besluiten: welke soorten noden deze respondenten noemden en hoe vaak. Wat niet: hoe vaak die noden bij alle patiënten voorkomen, want wie een open vraag beantwoordt, is een selectie. Ook niet: waarom die noden ontstaan, want daarvoor zijn de antwoorden te kort.
Esmond leest of je onderzoeksvraag, je materiaal, je analysemethode en je besluit op elkaar aansluiten. Het wijst passages aan waar je methode geen variant of auteur noemt waar de stap van fragment naar categorie ontbreekt en waar je besluit iets zegt over lezers of publiek terwijl je alleen teksten analyseerde. Esmond codeert je materiaal niet, schrijft niets voor je en geeft geen cijfer. Je kan eerst een gratis preview bekijken.
Letterlijke citaten uit Mayring (2014), open access bij SSOAR, geraadpleegd op 9 november 2026. Van Hsieh en Shannon (2005) werd de samenvatting geraadpleegd. Braun en Clarke staan hier als parafrase.
Een masterproef rechten onderzoekt hoe vrederechters in gepubliceerde vonnissen over woninghuur verwijzen naar het grondrecht op behoorlijke huisvesting. De student kiest een summatieve inhoudsanalyse volgens Hsieh en Shannon: eerst tellen in hoeveel vonnissen het grondrecht vermeld wordt, daarna lezen wat die vermelding in de redenering doet.
Voor die tweede stap werkt de student met drie categorieën: het grondrecht draagt de beslissing, het ondersteunt een andere grond, of het wordt alleen vermeld. Per categorie staan een definitie en een ankervoorbeeld in de bijlage.
Een jurylid kan nagaan: weet je welk deel van de vonnissen gepubliceerd wordt, en spreekt je besluit dan over ‘de rechtspraak’ of over de vonnissen die je las? Toon je het gewicht van het argument met je tweede stap, of leid je het af uit de telling?
Een bachelorproef bedrijfsmanagement analyseert twee jaar online reviews van een regionale fietsenhandel, om te zien welke aspecten van de dienstverlening klanten noemen. De student kiest inductieve categorievorming volgens Mayring, met als selectiecriterium elke uitspraak over de dienstverlening.
Na de proefronde past de student de analyse-eenheid aan. Eén review bevat vaak lof over een herstelling en kritiek op de wachttijd, en wie de volledige review als één eenheid codeert, verliest dat onderscheid. De student codeert daarom per uitspraak, codeert alles opnieuw en beschrijft die keuze in de methode.
Een promotor kan vragen: schrijven tevreden en ontevreden klanten even vaak een review, en wat betekent dat voor je frequenties? Lees je de categorie die het vaakst voorkomt als de belangrijkste voor klanten, terwijl je vraag daar niet naar peilt?
Een masterproef geschiedenis onderzoekt hoe Vlaamse schoolhandboeken geschiedenis tussen 1950 en 1990 over Congo schrijven. De student werkt deductief: de hoofdcategorieën komen uit eerder onderzoek naar koloniale beeldvorming in onderwijsmateriaal, met een codeerleidraad met definities, ankervoorbeelden en codeerregels.
De proefronde gebeurt op handboeken uit het begin en het einde van de periode. Daarbij blijkt dat eenzelfde term in de loop van de decennia een andere lading krijgt, en de student past de codeerregels daarop aan. Daarna wordt het volledige materiaal gecodeerd met de herziene leidraad.
Een jurylid kan nagaan: werkt je leidraad voor teksten uit elk decennium, of alleen voor de handboeken waarop je hem testte? Wat doe je met passages die de beeldvorming van hun tijd in vraag stellen en buiten je hoofdcategorieën vallen?
Kwalitatieve inhoudsanalyse werkt met een categoriesysteem en vaste regels, zodat een andere onderzoeker de analyse kan nadoen, en laat tellen toe. Reflexieve thematische analyse zoekt patronen van betekenis en maakt de interpretatie van de onderzoeker tot deel van de methode. Een overeenstemmingsmaat tussen codeurs hoort bij de eerste; bij de tweede raden de auteurs ze af.
Beide bestaan. Een kwantitatieve inhoudsanalyse telt vooraf bepaalde kenmerken. Een kwalitatieve inhoudsanalyse interpreteert tekst met categorieën en kan daarna ook tellen. Mayring rekent die combinatie uitdrukkelijk tot zijn methode.
De verzameling categorieën met per categorie een definitie, een of meer ankervoorbeelden en codeerregels voor twijfelgevallen. Mayring noemt het een codeerleidraad. Neem het op in een bijlage, tenzij je opleiding iets anders vraagt.
Ja. De klassieke inhoudsanalyse werd groot met de analyse van krantenartikels, en de kwalitatieve variant werkt ook met beleidsdocumenten, open antwoorden of verslagen. Beschrijf dan hoe je de documenten selecteerde en uit welke context ze komen.
Laatst herzien op
Laat je tekst evalueren voor je indient